Dla większości osób niemających na co dzień do czynienia z inżynierią budowlaną instalacja hydrantowa kojarzy się przede wszystkim z czerwoną szafką zawieszoną na ścianie korytarza. W rzeczywistości jest ona tylko widocznym elementem całego układu instalacji wodociągowej przeciwpożarowej.
Aby w sytuacji zagrożenia z prądownicy popłynęła odpowiednia ilość wody pod wymaganym ciśnieniem, konieczne jest prawidłowe zaprojektowanie i wykonanie całego układu – od źródła zasilania, przez przewody i armaturę, po same hydranty i ich wyposażenie. W zależności od charakterystyki budynku instalacja może wymagać odpowiednio dobranego sposobu zasilania, a w określonych przypadkach również pompowni przeciwpożarowej lub zbiornika wody do celów przeciwpożarowych. Dlatego sama obecność czerwonej szafki nie przesądza jeszcze o prawidłowym działaniu instalacji. Istotne są również jej parametry hydrauliczne, prawidłowe rozmieszczenie urządzeń oraz ich stan techniczny.
1. Pułapka ciśnienia w sieci miejskiej – dlaczego samo przyłącze wodociągowe nie zawsze wystarcza?
Jednym z podstawowych zagadnień przy planowaniu instalacji hydrantowej jest sprawdzenie, czy dostępne źródło wody zapewni wymagane parametry w miejscu poboru.
Parametry dostępne na przyłączu wodociągowym nie muszą być wystarczające do bezpośredniego zasilenia instalacji przeciwpożarowej. Na ciśnienie dostępne na najbardziej niekorzystnie położonym hydrancie wpływają m.in. różnica wysokości, długość i średnice przewodów, opory hydrauliczne oraz liczba jednocześnie działających punktów poboru.
Jest to szczególnie istotne w budynkach wielokondygnacyjnych. Wraz ze wzrostem wysokości budynku rośnie różnica poziomów, którą musi pokonać woda, a przepływ przez przewody powoduje dodatkowe straty ciśnienia. Dlatego nie należy zakładać, że sama informacja o ciśnieniu dostępnym na przyłączu przesądza o prawidłowym działaniu instalacji. Konieczna jest analiza konkretnego rozwiązania i sprawdzenie, czy w wymaganych warunkach poboru zostaną zapewnione odpowiednie parametry.
Jeżeli dostępne zasilanie nie zapewnia wymaganej wydajności lub ciśnienia, projekt może przewidywać dodatkowe rozwiązania techniczne, takie jak pompownia przeciwpożarowa lub zbiornik wody do celów przeciwpożarowych – zależnie od charakterystyki obiektu i przyjętego sposobu zasilania. W przypadku projektowania lub modernizacji instalacji hydrantowej warto więc zweryfikować warunki zasilania już na etapie projektu, a nie dopiero podczas odbioru wykonanej instalacji.
2. HW25, HW33 czy HW52 – jak dobrać odpowiedni hydrant wewnętrzny?
Polskie przepisy określają przypadki, w których należy stosować poszczególne rodzaje hydrantów wewnętrznych. Nie oznacza to jednak, że można je dobierać wyłącznie na podstawie ogólnego przeznaczenia budynku.
Znaczenie mają m.in. kategoria zagrożenia ludzi, rodzaj i wysokość budynku, powierzchnia strefy pożarowej, gęstość obciążenia ogniowego oraz charakter konkretnych pomieszczeń lub stref.
Hydrant wewnętrzny 25 (hydrant 25)
Hydrant 25 wyposażony jest w wąż półsztywny o nominalnej średnicy 25 mm. Przepisy przewidują jego stosowanie m.in. w określonych strefach pożarowych zakwalifikowanych do kategorii zagrożenia ludzi ZL.
Zakres jego obowiązkowego stosowania zależy m.in. od rodzaju i wysokości budynku oraz powierzchni strefy pożarowej.
Hydrant wewnętrzny 52 (hydrant 52)
Hydrant 52 jest wyposażony w wąż płasko składany o nominalnej średnicy 52 mm. Stosuje się go m.in. w określonych strefach produkcyjnych i magazynowych, w których występuje odpowiednia gęstość obciążenia ogniowego i powierzchnia strefy, a także w niektórych pomieszczeniach magazynowych i technicznych określonych w przepisach.
W części przypadków przepisy dopuszczają zastosowanie hydrantu 33 zamiast hydrantu 52, jeżeli spełnione są określone warunki dotyczące gęstości obciążenia ogniowego.
Hydrant wewnętrzny 33 (hydrant 33)
Hydrant 33 jest wyposażony w wąż półsztywny o nominalnej średnicy 33 mm. Zgodnie z przepisami stosuje się go w określonych garażach, w szczególności w zamkniętych garażach jednokondygnacyjnych z więcej niż 10 stanowiskami postojowymi oraz w garażach wielokondygnacyjnych.
Dobór rodzaju hydrantu zawsze powinien być dokonywany na podstawie wymagań dotyczących konkretnego obiektu, a nie wyłącznie jego nazwy lub funkcji.
3. Zewnętrzna sieć hydrantowa – okiem strażaka
O ile hydranty wewnętrzne są elementem instalacji wodociągowej przeciwpożarowej służącej do prowadzenia działań gaśniczych wewnątrz budynku, o tyle hydranty zewnętrzne stanowią element zaopatrzenia wodnego do zewnętrznego gaszenia pożaru.
Prawidłowy projekt sieci zewnętrznej musi uwzględniać m.in.:
Lokalizację hydrantów: przepisy określają m.in. maksymalną odległość hydrantów od zewnętrznej krawędzi jezdni, odległość najbliższego hydrantu od chronionego obiektu, maksymalną odległość między hydrantami oraz minimalną odległość hydrantu od ściany chronionego budynku.
Wymaganą ilość wody: nie jest ona jedną uniwersalną wartością dla każdego obiektu. Zależy m.in. od rodzaju i wielkości obiektu oraz warunków określonych w przepisach dotyczących przeciwpożarowego zaopatrzenia w wodę.
Parametry hydrantu: dla hydrantów zewnętrznych wymagania dotyczą m.in. wydajności przy określonym ciśnieniu. Przykładowo, dla hydrantu nadziemnego DN80 minimalna wydajność nominalna wynosi 10 dm³/s, a dla hydrantu nadziemnego DN100 – 15 dm³/s, przy ciśnieniu nominalnym 0,2 MPa mierzonym na zaworze hydrantowym podczas poboru wody.
Ochronę instalacji przed zamarzaniem: rozwiązanie instalacji powinno uwzględniać warunki lokalne oraz wymagania techniczne, tak aby zapewnić jej prawidłowe działanie również w okresie niskich temperatur.
Przygotowując projekt zewnętrznej sieci hydrantowej, należy skoordynować jej przebieg z zagospodarowaniem terenu, układem dróg i dojść oraz wymaganiami dotyczącymi dojazdu pożarowego.
Zestawienie parametrów i wymagań dla instalacji hydrantowych
| Typ instalacji / hydrantu | Rodzaj węża / wyposażenie | Minimalna wydajność poboru wody | Minimalne ciśnienie | Przykładowe zastosowanie / przypadki określone w przepisach |
|---|---|---|---|---|
| Hydrant 25 | Wąż półsztywny DN25 | 1,0 dm³/s | min. 0,2 MPa na zaworze odcinającym | Określone strefy pożarowe ZL |
| Hydrant 33 | Wąż półsztywny DN33 | 1,5 dm³/s | min. 0,2 MPa na zaworze odcinającym | Określone garaże; w niektórych przypadkach może zastąpić hydrant 52 |
| Hydrant 52 | Wąż płasko składany DN52 | 2,5 dm³/s | min. 0,2 MPa na zaworze odcinającym | Określone strefy produkcyjne i magazynowe oraz inne przypadki wskazane w przepisach |
| Zawór 52 | Bez węża pożarniczego | 2,5 dm³/s | min. 0,2 MPa na zaworze 52 | M.in. określone budynki wysokie i wysokościowe |
| Hydrant zewnętrzny DN80 | Hydrant nadziemny lub podziemny | min. 10 dm³/s* | 0,2 MPa podczas poboru* | Zewnętrzne zaopatrzenie wodne do celów przeciwpożarowych |
| Hydrant zewnętrzny DN100 | Hydrant nadziemny w przypadkach określonych przepisami | min. 15 dm³/s* | 0,2 MPa podczas poboru* | Określone sieci i obiekty wymagające większej ilości wody |
* Wartości dotyczą wymagań określonych dla hydrantów zewnętrznych w rozporządzeniu w sprawie przeciwpożarowego zaopatrzenia w wodę. Wymagana ilość wody dla konkretnego obiektu oraz liczba hydrantów, z których należy zapewnić możliwość poboru, wynikają z jego charakterystyki i właściwych przepisów.
W przypadku hydrantów wewnętrznych minimalna wydajność poboru wody jest mierzona na wylocie prądownicy, natomiast wymaganie dotyczące minimalnego ciśnienia odnosi się do zaworu odcinającego hydrantu. Te dwa parametry nie powinny być ze sobą utożsamiane.
Obowiązki prawne zarządcy nieruchomości
Właściciel, zarządca lub użytkownik obiektu – w zakresie wynikającym z obowiązujących przepisów – jest zobowiązany do zapewnienia właściwego stanu technicznego urządzeń przeciwpożarowych oraz ich prawidłowej eksploatacji.
Urządzenia przeciwpożarowe powinny być poddawane przeglądom technicznym i czynnościom konserwacyjnym w okresach określonych przez producenta, nie rzadziej jednak niż raz w roku.
W przypadku węży stanowiących wyposażenie hydrantów wewnętrznych należy również przeprowadzać próby ciśnieniowe zgodnie z wymaganiami właściwych Polskich Norm – nie rzadziej niż raz na 5 lat.
Należy również zapewnić odpowiedni dostęp do hydrantów i możliwość ich prawidłowego użycia. Zastawienie szafki hydrantowej paletami, meblami lub innymi przedmiotami może uniemożliwić albo utrudnić wykorzystanie urządzenia w sytuacji zagrożenia.
Regularne przeglądy i konserwacja mają znaczenie nie tylko z punktu widzenia formalnego. Ich celem jest również potwierdzenie, że urządzenie oraz instalacja zachowują wymagane właściwości użytkowe.
Najczęściej zadawane pytania (FAQ)
Czy w jednym budynku można zastosować hydranty 25 i 52?
Tak. W jednym obiekcie mogą występować różne rodzaje hydrantów, jeżeli wynika to z wymagań dotyczących poszczególnych stref pożarowych lub części budynku. Nie należy jednak stosować uproszczonej zasady, że część biurowa zawsze wymaga hydrantów 25, a produkcyjna zawsze hydrantów 52. Dobór należy wykonać na podstawie konkretnych wymagań dla danego obiektu.
Co weryfikuje konserwator podczas przeglądu hydrantu?
Zakres przeglądu powinien wynikać z właściwych przepisów, Polskich Norm, dokumentacji technicznej oraz instrukcji producenta. W praktyce kontroli mogą podlegać m.in. stan techniczny hydrantu, zaworu, węża i prądownicy, oznakowanie, dostępność urządzenia oraz parametry jego pracy, w tym wydajność i ciśnienie – w zakresie właściwym dla danego urządzenia i rodzaju badania. Samo stwierdzenie, że „z hydrantu płynie woda”, nie jest wystarczające do potwierdzenia prawidłowego działania całej instalacji.
Czy wystarczy sprawdzić hydrant, jeżeli instalacja była wykonana kilka lat temu?
Nie zawsze. W przypadku istniejących obiektów warto oceniać nie tylko stan pojedynczego hydrantu, ale również parametry całej instalacji i sposób jej zasilania. Zmiany w budynku, sposobie jego użytkowania, układzie pomieszczeń lub instalacji mogą mieć wpływ na wymagania dotyczące ochrony przeciwpożarowej.
Czy brak odpowiedniego ciśnienia oznacza konieczność wykonania zbiornika przeciwpożarowego?
Nie w każdym przypadku. Sposób zapewnienia wymaganych parametrów powinien wynikać z analizy konkretnego obiektu, obliczeń hydraulicznych i przyjętego rozwiązania projektowego. W zależności od sytuacji może być wymagane odpowiednie źródło wody, pompownia przeciwpożarowa, zbiornik lub inne rozwiązanie zapewniające spełnienie wymagań.
Podstawa prawna i normy techniczne
Przy projektowaniu, wykonywaniu i eksploatacji instalacji hydrantowych należy uwzględniać przede wszystkim:
- Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów, w aktualnym brzmieniu – w szczególności przepisy dotyczące instalacji wodociągowych przeciwpożarowych i hydrantów wewnętrznych.
- Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 24 lipca 2009 r. w sprawie przeciwpożarowego zaopatrzenia w wodę oraz dróg pożarowych – w zakresie zewnętrznego zaopatrzenia wodnego i hydrantów zewnętrznych.
- Właściwe Polskie Normy dotyczące hydrantów wewnętrznych, ich wyposażenia, badań i konserwacji, a także dokumentację techniczną i instrukcje producentów zastosowanych urządzeń.
Przy projektowaniu lub modernizacji konkretnej instalacji wymagania należy każdorazowo odnosić do rodzaju, przeznaczenia, parametrów i sposobu użytkowania danego obiektu oraz aktualnego stanu prawnego.
Podsumowanie
Hydrant w budynku to nie tylko czerwona szafka Za jego prawidłowym działaniem stoi cały układ techniczny – źródło zasilania, przewody, armatura, odpowiednio dobrane urządzenia, właściwe parametry hydrauliczne oraz regularna konserwacja. Dlatego przy projektowaniu lub modernizacji instalacji przeciwpożarowej warto patrzeć na nią jako na jeden system, a nie zbiór pojedynczych hydrantów. Sama obecność hydrantu nie gwarantuje jeszcze, że w sytuacji zagrożenia zapewni on wymaganą ilość wody pod odpowiednim ciśnieniem. O tym decyduje prawidłowy dobór, wykonanie, zasilanie i utrzymanie całej instalacji.
